Introduction
Gilbert Lemaître 12/10/2015

Enkonduko
Germain Pirlot 6/5/2010


Lors d'un premier contact avec une page Web écrite en Espéranto, le lecteur s'attend à ce que cette langue qui a été construite avec l'ambition d'être universelle, soit comprise à priori par n'importe quel esprit bien fait. Mais le lecteur novice déchante rapidement : il ne peut pas lire l'Espéranto, même s'il connait d'autres langues que la sienne qui ressemblent à l'Espéranto. Pourquoi ?


Dum unua kontakto kun Interreta paĝo skribita en Esperanto, la leganto antaŭvidas, ke tiu lingvo, konstruita kun la ambicio iĝi universala, estu apriore komprenata de kiu ajn matura menso. Sed rapide la sensperta leganto elreviĝu: li ne kapablas tuj legi Esperanton, eĉ se li konas aliajn lingvojn ol la sian, kiuj similas al Esperanto. Kial ?


Il semble qu'en comprendre la grammaire ne suffit pas. Il faut aussi savoir de quoi chaque mot est composé, quelle est la signification de chacune de ses parties (que nous appelons morphèmes) et quelle en est la traduction dans la langue du lecteur. L'idéal serait que tout cela soit accessible au lecteur immédiatement, mot par mot, au fur et à mesure qu'il lit un texte en Espéranto sur l'écran de son ordinateur.


Ŝajnas ke kono de la gramatiko ne sufiĉas. Nepras scii ankaŭ la kunmetadon de ĉiu vorto, la signifon de ĉiuj partoj (kiujn ni nomas vorteroj) kaj ilian tradukon en la lingvon de la leganto. La idealo estu ke tio estu tuj senpere alirebla al la leganto, vorto post vorto, samtempe kun la legado en Esperanto sur la ekrano de lia komputilo.


Esperilo ne traduit pas l'Espéranto, Esperilo ne fournit pas toujours la traduction du texte, mais plutôt celle des extraits du dictionnaire concernant chaque mot que le lecteur a sous les yeux et dont il peut lire de découpage en morphèmes (éléments de mots). C'est l'essence du système Esperilo : rendre une page Web capable par elle-même de faire voir dans la langue du lecteur les traductions des morphèmes du texte écrit en Espéranto.


Esperilo ne tradukas Esperanton. Esperilo ne liveras ĉiufoje la tradukon de teksto, sed prefere tion de eltiraĵoj el la vortaro rilataj al ĉiu vorto, kiun vidas la leganto kaj kies li povas legi la tranĉadon laŭ vorteroj (vortoelementoj). Tio estas la esenco de la sistemo Esperilo : ebligi ke Interreta paĝo vidigu en la lingvo de la leganto la tradukojn de la vorteroj en la teksto skribita en Esperanto.


Le projet Esperilo est un prototype du système Esperilo.
Cette maquette comprend 6 langues (mais le système Esperilo comprend un nombre indéterminé de langues).


La projekto Esperilo estas prototipo de la sistemo Esperilo.
Tiu skizo enhavas 6 lingvojn (sed la sistemo Esperilo enhavas nedeterminitan nombron de lingvoj).


La maquette réalise la transduction par des notes de bas de page. Mais le système Esperilo peut afficher les extraits du dictionnaire ailleurs que dans des notes de bas de page, dans n'importe quelle autre fenêtre occasionnelle. Le lecteur peut utiliser d'autres manettes que la souris et d'autres dispositifs électroniques que les ordinateurs, tels que par exemple les « smartphones » tactiles.


La skizo realigas la transdukton per piednotoj. Sed la sistemo Esperilo povas montri la eltiraĵojn el la vortaro alie ol en la piednotoj, en kiu ajn okaza fenestro. La leganto povas uzi aliajn mantenilojn ol la muso kaj aliajn elektronikajn aparatojn ol la komputiloj, kiel ekzemple la tuŝosentaj « smartfonoj ».


La maquette agit sur des textes. Mais le système Esperilo peut aussi agir sur d'autres supports, par exemple sur des images. Par exemple les 6 mots « baptofilo » du schéma de l'annexe 3 réagissent à la souris exactement comme s'ils se trouvaient dans un texte.


La skizo agas sur tekstojn. Sed la sistemo Esperilo povas agi ankaŭ sur aliajn materialojn, ekzemple sur bildojn. Ekzemple en la aldonitaĵo 3 de la skemo, la 6 vortoj « baptofilo » reagas al la muso ekzakte kiel se ili troviĝus en teksto.


Le dictionnaire de la maquette ne contient qu'une partie des morphèmes de l'Espéranto. Mais il y en a bien plus et il n'y a pas de limite à la liste des mots de l'Espéranto tels que « bapt'o`fil' » qui facilitent la transdéduction du lecteur. Il sera toujours possible d'ajouter des morphèmes au dictionnaire unique (Esperila Vortaro) sur lequel est basé le système Esperilo. Ce dictionnaire fait partie du système puisque, par définition, il est et restera unique. Le nombre des langues cibles est indéterminé car il est fonction des besoins et de la réalité du monde de la pensée humaine. Il sera toujours possible d'ajouter une langue supplémentaire à ce dictionnaire.


La vortaro de la skizo enhavas nur parteton el la vorteroj de Esperanto kaj estas neniu limo por la listo de la vortoj en Esperanto, kiel « bapt'o´fil'o », kiuj faciligas la transdedukton de la leganto. Ĉiam eblos aldoni vorterojn al la ununura vortaro (Esperila Vortaro) sur baziĝas la sistemo Esperilo. Tiu vortaro estas parto de la sistemo ĉar, laŭdefine, ĝi estas kaj restos ununura. La nombro de lingvoj estas nedeterminita ĉar ĝi dependas de la bezonoj kaj de la realeco de la mondo de la homa penso. Ĉiam eblos aldoni plian lingvon al tiu vortaro.


Le projet Esperilo a été installée sur PC mais il peut l'être sur tout autre ordinateur ou dispositif électronique programmable et les fichiers produits par les transductions d'Esperilo sont utilisables sur tout écran couplé à un système capable d'afficher des pages Web. Il suffit qu'elles soient écrites par exemple, sans Script, en pur HTML (Hyper Text Markup Language).


La projekto Esperilo estis instalita en PC sed tio eblas en ĉiun alian komputilon aŭ programeblan elektronikan aparaton kaj la dosierojn produktitaj de la transduktoj de Esperilo estas uzeblaj sur ĉiu ekrano konektita al sistemo, kiu kapablas afiŝi Interretajn paĝojn. Sufiĉas ke ili estu skribitaj ekzemple, sen Script, en pura HTML (Hyper Text Markup Language).